13-756-934-987

   milosnicy@ostrow-wielkopolski.pl

Oblicza architektury miast

Polska ze względu na swoją przeszłość jest krajem niezwykle zróżnicowanym architektonicznie, zabory, pozostawanie różnych części Polski pod wpływami niezwykle odmiennych kultur, w końcu przesunięcie granicy na Zachód, zniszczenia spowodowane II wojną światową, okres PRL – wszystko to sprawiło, że architektonicznie Polska to niezwykle ciekawy kraj, w którym mieszają się style.

Architektura Krakowa

Renesansowa zabudowa rynku

Kraków miał to szczęście, że jego zabudowania nie ucierpiały tak mocno jak budynki w Warszawie, dzięki temu przechadzając się po krakowskim rynku nadal możemy odnaleźć renesansowe kamienic, które stają tam już niemal sześć stuleci. Styl renesansowy jest najlepiej widoczny zwłaszcza w górnych częściach elewacji kamienic na rynku. W renesansowym stylu przebudowano też Sukiennice dodając attyki i renesansowe ganki.

Średniowieczny plan zabudowy

Plan zagospodarowania przestrzennego miasta powstał wraz z dokumentem lokacyjnym. Ulokowano wówczas miasto na prawie magdeburskim dzieląc je na kwartały, które wyznaczały prostopadłe do siebie ulice. Był wówczas rok 1257.

Chcąc zetknąć się ze średniowieczną architekturą wystarczy przejść kilka metrów od rynku na ulicę Jagiellońską gdzie gdzie znaleźć można Collegium Maius – najstarszy budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego z charakterystycznym dla epoki portalem z wycięciem uskokowym, zwanym Długoszowskim.

Kraków jest jednak nie tylko miastem dawnej architektury. Miasto rozwijając się wchłonęło na początku XX wieku również Podgórze, zbudowane przez Austriaków jako miasto – konkurent dla Krakowa.

Wielka płyta przyłączona do Krakowa

Innym ciekawym elementem architektonicznym miasta jest Nowa Huta, która stała się częścią Krakowa jeszcze później. Nowa Huta to przykład typowo PRL-owskiej zabudowy. Są to duże blokowiska, w znacznej części z wielkiej płyty, wiele z nich ma jeszcze ślepe kuchnie. Ciasne mieszkania i zabudowa pudełkowa, ale przy tym zadbano o dostępność szkół, przedszkoli i innych administracyjno – urzędowych miejsc. W Nowej Hucie w zasadzie zbudowanej na surowym korzeniu, wytyczono również dużo rozleglejsze jezdnie.

 

Architektura Warszawy

W przeciwieństwie do Krakowa, Warszawa podczas II wojny światowej doznała ogromnych zniszczeń w zakresie tutejszego budownictwa. Było to między innymi wynikiem nazistowskiego planu Pabsta, który zakładał dziesięciokrotne zmniejszenie rozmiarów stolicy Polski. Planowano wyburzyć 95% budynków i zmniejszyć obszar miasta oraz liczbę ludności dziesięciokrotnie.

Szacuje się, że około 85% zabytkowej zabudowy miasta została zniszczona podczas II wojny światowej. Po wojnie część budynków odtworzono. Niemal całe stare miasto zostało odtworzone według wyglądu sprzed wojny. Komitet Odbudowy Stolicy w tym zakresie spisał się tak doskonale, że warszawskie Stare Miasto zostało wpisane na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO jako przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego.

Przykładem pozytywnych działań są również trasa Łazienkowska oraz Trasy W-Z i N-S, które dały miastu dużo większą przepustowość komunikacyjną.

Za zbrodnie uznaje się jednak wyburzanie przez władze PRL doskonale zachowanych kamienic z XIX i początków XX w i budowano w ich miejsce osiedla z wielkiej płyty bądź inne przykłady socrealistycznej sztuki. Przykładem może być Pałac Kultury i Nauki do wybudowania, którego wyburzono niemal cały kwartał budynków. Powszechną praktyką było wówczas również obniżanie wysokości budynków, czy usuwanie elementów zdobniczych z zabytkowych kamienic jako zbędnego wyrazu burżuazyjnej pychy.

Obecnie o zabudowie Warszawy mówi się, że panuje w niej bałagan i anarchizm architektoniczny. Po tym jak w początkach lat 90 w centrum miasta wzniesiono drapacze chmur, które dziś uznawane są przez urbanistów za błąd, chaos nie zmniejsza się bowiem obecnie to deweloperzy w dużej mierze kształtują obecny wygląd miasta.

 

Architektura Łodzi

Łódź jest miastem niezwykłym pośród polskich miast, przede wszystkim dlatego, że to trzecie co do wielkości, po Warszawie i Krakowie, miasto Polski zostało „ulokowane na surowym korzeniu” innymi słowy zostało rozplanowane i sztucznie rozwinięte.

Łódź niegdyś

W XIX wieku władze Królestwa Polskiego przeznaczyły Łodzi rolę ośrodka sukienniczego. Wówczas wytyczono rynek na planie ośmioboku z odchodzącymi od niego drogami, z których każda prowadziła do innego osiedla, w którym zajmowano się inną częścią produkcji sukienniczej lub tkackiej.

Wówczas to do rangi ośrodka życia i rozrywki urosła ulica Piotrkowska – najdłuższa ulica handlowa Europy (ma 4,2 km). To wokół tej ulicy skupiało się życie handlowe i towarzyskie miasta. Znacznie podupadła podczas II wojny światowej, swoja świetność odzyskała dopiero przed kilkoma laty, zrewitalizowana i odrestaurowana stanowi wizytówkę Łodzi.

Prawdziwy okres rozkwitu Łodzi, który wpłynął na urbanistykę i architekturę miasta, to powstanie wielkich manufaktur, do których wprowadzono maszyny parowe. Pojawienie się fabryk wymusiło również zwiększenie ilości mieszkań robotniczych. Powstały więc w Łodzi trzy typy budynków: ceglane budowle magazynów, fabryk, szwalni – słowem przemysłowa, ceglana zabudowa. Z drugiej strony w zasadzie architektonicznie można je nazwać pałacami – budynki, w których mieszkali właściciele największych fabryk to prawdziwe pałace. Bogatsi kupcy dali zaś wyraz swemu dobrobytowi poprzez bogato zdobione dziewiętnastowieczne mieszczańskie kamienice.

Łódź przeżyła w swojej historii kilka zapaści: podczas I i II wojny światowej, kiedy to zaborcy i agresorzy rozkradli tamtejsze maszyny i patenty doprowadzając miasto do upadku. Za każdym razem jednak władze państwowe Łódź z tej zapaści podnosiły.

W 20-leciu międzywojennym stworzono kolejny plan rozwoju i zabudowy Łodzi, w dużej mierze odciążając przepełnione i ciasne centrum. Zaś po II wojnie światowej władze PRL-u wytyczyły przelotowe ulice, które znacznie ułatwiły poruszanie się po Łodzi. Jednak lata 80 i okres zmian ustrojowych po raz kolejny doprowadziły Łódź na skraj zapaści.

Dzisiejsza Łódź

Dzisiejsza Łódź to przede wszystkim w głównej mierze obszary rewitalizowane. W budynkach dawno opuszczonych magazynów i fabryk są dzisiaj luksusowe hotele, galerie sztuki, czy niezwykle popularne wśród bohemy – luksusowe apartamenty – lofty.

Współczesne budynki w Łodzi wznoszone są w nowoczesnym stylu, z dużą ilością szkła oraz prostym designem, ale jednocześnie nadal w wielu projektach przejawia się tak charakterystyczna dla Łodzi – cegła (lub materiał mający ją imitować). Wystarczy przywołać tu budynek banku na ul. Wólczanskiej czy nowy gmach Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego.